{"id":5392,"date":"2013-04-02T22:45:32","date_gmt":"2013-04-02T20:45:32","guid":{"rendered":"http:\/\/kortopsikoloji.com\/dergi\/?p=1007"},"modified":"2013-04-02T22:45:32","modified_gmt":"2013-04-02T20:45:32","slug":"empati-ogrenilen-en-degerli-sey","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/empati-ogrenilen-en-degerli-sey\/","title":{"rendered":"EMPAT\u0130: \u00d6\u011eREN\u0130LEN EN DE\u011eERL\u0130 \u015eEY"},"content":{"rendered":"

Klinik Psikolog Amber Dalmaz Urfal\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n

Empati s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, art\u0131k neredeyse hi\u00e7birimize yabanc\u0131 de\u011fil. \u0130nsanlar\u0131n empatinin ne oldu\u011funu bilip bilmediklerini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in sokakta mikrofon uzat\u0131lsa, san\u0131r\u0131m \u201ckendini ba\u015fkas\u0131n\u0131n yerine koymak\u201d \u015feklinde bir tan\u0131m yapacak pek \u00e7ok ki\u015fi olacakt\u0131r. \u0130leti\u015fimde empatiyi genel olarak yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u201ciyi\u201d olaca\u011f\u0131 bir \u015fey olarak de\u011ferlendiriyoruz. Hatta baz\u0131lar\u0131m\u0131z, kendisini \u00e7ok \u201cempatik\u201d olarak tan\u0131mlarken, birilerini, “hi\u00e7 empatik de\u011fil\u201d diyerek su\u00e7layabilir. Bu durumdan yola \u00e7\u0131karsak, empati, belki de \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in, bir insan\u0131n \u201cyapmaya niyetlenirse\u201d yapabilece\u011fi bir \u015fey gibi. Peki ger\u00e7ekten istedi\u011fimizde bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek, yani niyetlendi\u011fimizde empatik olmak ne kadar m\u00fcmk\u00fcn? Belki de \u00f6nce, empati kavram\u0131n\u0131n tan\u0131mlamas\u0131 ve nas\u0131l geli\u015fti\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 bu soruya yan\u0131t bulmam\u0131z\u0131 kola\u015fyla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n

Empatinin Anlam\u0131<\/h3>\n
\"\"<\/a>
“…ba\u015fka bir ki\u015finin alg\u0131 \u00e7er\u00e7evesine girme…”<\/figcaption><\/figure>\n

Aktris Meryl Streep, empatiyi “bir insana verilebilecek en de\u011ferli hediye” olarak tan\u0131ml\u0131yor. Psikoloji alan\u0131ndaki tan\u0131mlara bak\u0131lacak olursa, empati,ba\u015fka bir insan\u0131n g\u00f6z\u00fcnden g\u00f6rme ya da ba\u015fka bir ki\u015finin alg\u0131 \u00e7er\u00e7evesine girme<\/em> olarak tan\u0131mlanabildi\u011fi gibi; ba\u015fkalar\u0131n\u0131n duygular\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fma, tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131, onlar\u0131n ruhsal durumlar\u0131na g\u00f6re ayarlayabilme becerisi<\/em> ve ikili ili\u015fkilerin temeli<\/em>olarak da tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bana g\u00f6re bu ifadelerdeki belki de en \u00f6nemli nokta, empatinin ili\u015fkilerin temeli olarak ele al\u0131nmas\u0131. Son d\u00f6nemdeki bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, empatinin davran\u0131\u015fsal y\u00f6n\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra n\u00f6rolojik y\u00f6nlerine ili\u015fkin de sonu\u00e7lar ortaya koyarak, empatinin \u00f6nemini bir ad\u0131m daha \u00f6ne ta\u015f\u0131yor. Ayna n\u00f6ronlar sayesinde bizler, birilerini bir \u015fey ya\u015farken sadece izlesek dahi, \u00a0onlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri “sanki” ya\u015f\u0131yormu\u015fuz hissini payla\u015fabiliyoruz. Yeni do\u011fan bebekler ve anneleri aras\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda da, \u00f6zellikle y\u00fcz ifadesi, ses tonu gibi duygu i\u00e7erikli mesajlar\u0131n ya\u015fam\u0131n \u00e7ok erken evrelerinde bebekler taraf\u0131ndan hissedildi\u011fi konusunda ipu\u00e7lar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani, bebek annesinin kendisine bak\u0131\u015f\u0131ndan, ona sesleni\u015finden, onun hissin “hissederek”, kendi duygusunu anlamland\u0131rma gayreti i\u00e7erisinde oluyor. Kendisine “nas\u0131l bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131”, “nas\u0131l seslenildi\u011fi”, \u00a0“ne hissedildi\u011fi” \u00a0konusundaki hissi, kendili\u011finin geli\u015fmesine etki etti\u011fi gibi, empati becerisinin geli\u015fmesine de etki eder. Nas\u0131l bak\u0131l\u0131p, seslenilip, hissettiriyorsa, o da benzer \u015fekilde bakar, ses \u00e7\u0131kar\u0131r ve hisseder diyebiliriz.<\/p>\n

\u0130htiya\u00e7lar\u0131m\u0131z ve Empati<\/h3>\n

\u0130htiya\u00e7lar, empatinin \u00f6\u011frenilmesi s\u00fcrecinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan kavramlardan birisidir. Bir \u00e7ocu\u011fun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n ne kadar ve nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131, onun empati becerisinin geli\u015fimine temel olu\u015fturur. Yani sevgi, ilgi, \u015fefkat, takdir gibi temel duygusal ihtiya\u00e7lar\u0131 bak\u0131m verenleri taraf\u0131ndan uygun ve yeterli d\u00fczeyde kar\u015f\u0131lanan bir \u00e7ocu\u011fun, kendi duygu ve ihtiya\u00e7lar\u0131na oldu\u011fu kadar, kar\u015f\u0131 taraftakilerin ihtiya\u00e7lar\u0131na da empatik yakla\u015fma d\u00fczeyinin artmas\u0131 beklenen bir \u015fey. Empatik anlay\u0131\u015fla yakla\u015f\u0131lan \u00e7ocuk, benzer d\u00fczeyde bir yakla\u015f\u0131mla, herkesten \u00f6nce ebeveynine “olumlu” yakla\u015facak; dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uyumlu davran\u0131\u015f\u0131n devam etmesine katk\u0131da bulunacakt\u0131r.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k\u00a0\u00a0temel ihtiya\u00e7lar\u0131 uzun bir s\u00fcre i\u00e7erisinde tekrarl\u0131 \u015fekilde yeterli \u00a0kar\u015f\u0131lanmayan bir \u00e7ocu\u011fun benimseyece\u011fi farkl\u0131 tarzlar olabilir. Bunlar aras\u0131nda s\u0131kl\u0131kla g\u00f6zlenen iki tarz ya kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ki\u015finin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyip ona duyars\u0131zla\u015f\u0131p, kendisine a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131 olmak; ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 empatik olup, s\u00fcrekli onlar\u0131n isteklerini ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. \u00c7izdi\u011fi resmi annesine g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcrekli olarak annesi taraf\u0131ndan “\u015fimdi s\u0131ras\u0131 de\u011fil” tepkisiyle kar\u015f\u0131la\u015fan bir \u00e7ocu\u011fun ilgi\/takdir\/onay alma ihtiyac\u0131n\u0131n tekrarl\u0131 olarak g\u00f6rmezden gelindi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla da onunla empati kurulmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. B\u00f6yle bir durumda, \u00e7ocu\u011fun kendisinin ve kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ki\u015finin ilgi\/takdir\/onay ihtiyac\u0131na sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir empatik anlay\u0131\u015fla yakla\u015fmas\u0131n\u0131 beklemeyiz.<\/p>\n

Bizler, ba\u015fkalar\u0131yla temas kurma tarzlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fimiz ailedeki tarzlardan “esinlenerek” olu\u015ftururuz. Bu a\u00e7\u0131dan, empatik anlay\u0131\u015f d\u00fczeyimizin de i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fimiz alandaki ko\u015fullardan etkilenmemesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ailelerin \u00e7ocuklar\u0131na nispeten empatik yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 duygu, davran\u0131\u015f ve durumlar olabildi\u011fi gibi, empatik yakla\u015fmaktan uzak durup daha \u00e7ok ele\u015ftirel ve su\u00e7lay\u0131c\u0131 yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumlar olabilir. \u00d6rne\u011fin, bir ergenin arkada\u015flar\u0131yla daha \u00e7ok zaman ge\u00e7irmek istemesini, ebeveynleri, kendilerinin onunla daha \u00e7ok bir arada olma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bir tarafa koyarak de\u011ferlendirmeyebilirler. Bu durumda bir empatik anlay\u0131\u015f g\u00f6zlenmez. Sosyalle\u015fme ihtiyac\u0131n\u0131, belki de kendilerinden tamamen kopma olarak de\u011ferlendirmeleri onlar\u0131 empatik yakla\u015fmaktan uzak tutabilir. Ancak, kendileri de sosyalle\u015fme ihtiyac\u0131nda olduklar\u0131 zamanlardan yola \u00e7\u0131karak, gencin ihtiyac\u0131na empatik yakla\u015fmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Kendi ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131 fark etmek \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok \u00f6nemli. Bununla beraber, kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ki\u015fiyi ger\u00e7ek anlamda “g\u00f6rebilmek” bu ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131 bir kenarda tutup onunkini kendi ko\u015fullar\u0131nda anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmakla m\u00fcmk\u00fcn. Ondan daha fazla ya da daha az hissederek de\u011fil, tam da hissetti\u011fi \u015feyi anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in e\u015flik ederek. Hepimizin iste\u011fi anla\u015f\u0131lmak olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, kar\u015f\u0131m\u0131zdakine verece\u011fimiz en de\u011ferli \u015feylerden birisinin de bu olaca\u011f\u0131, san\u0131r\u0131m yanl\u0131\u015f bir de\u011ferlendirme olmaz.<\/p>\n

\u00c7ocuklara Empatik Yakla\u015fmak<\/h3>\n

Bu noktada empatik yakla\u015f\u0131m konusunda birka\u00e7 \u00f6nemli nokta i\u015fimize yarayabilir.<\/p>\n

<\/h6>\n
\"\"
“…aceleci davranmamal\u0131…”<\/figcaption><\/figure>\n

Kendi ihtiyac\u0131m\u0131zdan yola \u00e7\u0131karak, bir \u00e7ocu\u011fun ihtiyac\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu ve ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcn. \u00d6rne\u011fin \u00fczg\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorsak, hemen \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmadan biraz \u00fczg\u00fcn kalmas\u0131na alan tan\u0131mak olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Hepimiz bir duygu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunu bir s\u00fcre ya\u015famaya ihtiya\u00e7 duyar\u0131z. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, kendimizden farkl\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131zdakinin ayn\u0131 duyguyu farkl\u0131 olarak nas\u0131l ya\u015famay\u0131 istedi\u011fi konusundaki ipu\u00e7lar\u0131na da duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6stermek gerekir.<\/p>\n

Bazen yaln\u0131z kalmak istemek, sorumlulu\u011fu ertelemek, bo\u015f vakit ge\u00e7irmek gibi ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z olabilir. Benzer ihtiya\u00e7lara \u00e7ocu\u011fumuzun da sahip olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, onlara empatik yakla\u015fmak, ya\u015fad\u0131klar\u0131 durumu anlamland\u0131rmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Aceleci olmaks\u0131z\u0131n onlara e\u015flik etmek, empatiyi de beraberinde getirir.<\/p>\n

\u00c7ocuklar ve b\u00fcy\u00fckler kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015firler. Yani, bir ebeveynin \u00e7ocu\u011fa nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131 \u00e7ocu\u011fu etkiledi\u011fi gibi, \u00e7ocu\u011fun da kendisine davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkiler. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir ili\u015fkide ikisi de birbirini etkileyecektir. \u00c7ocuklar kendi duygular\u0131n\u0131 ve bu duygular\u0131 ya\u015famay\u0131 ebeveynlerin tan\u0131mlamalar\u0131ndan \u00f6\u011frenir. Ebeveynin \u00fcz\u00fcnt\u00fc, sevin\u00e7, kayg\u0131, heves,\u00f6fke, endi\u015fe gibi duygular\u0131 nas\u0131l ya\u015fad\u0131klar\u0131, \u00e7ocuklar i\u00e7in bir ayna i\u015flevi g\u00f6rebilir. \u00c7ocuklar da, kendi duygular\u0131n\u0131 adland\u0131r\u0131p, kar\u015f\u0131daki ki\u015finin duygular\u0131n\u0131 bunlardan yola \u00e7\u0131karak anlamland\u0131rabilir. Aile i\u00e7erisinde hangi duygular\u0131n ya\u015fanmas\u0131na daha “izin verici” olundu\u011funa dair fark\u0131ndal\u0131\u011fa sahip olmak, empati becerisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu yaz\u0131da empati konusu i\u015flenmi\u015ftir. \u00c7ocuklara empatik yakla\u015f\u0131m anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":6714,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,27,318],"tags":[43,44,144,162,326,327,210,328,82],"class_list":["post-5392","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cocuk-ergen-psikolojisi","category-kapak-yazisi","category-nisan2013","tag-aile","tag-cocuk","tag-duygular","tag-empati","tag-empati-nedir","tag-empatik","tag-ihtiyaclar","tag-karsidakini-anlamak","tag-psikoloji"],"blocksy_meta":{"styles_descriptor":{"styles":{"desktop":"","tablet":"","mobile":""},"google_fonts":[],"version":8}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5392","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5392"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5392\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/korto.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}