İLERLEYEN YAŞLARDA HAFIZA
Psikolojik Danışman Ceren Aktürk
Fiziksel yaşımız istesek de istemesek de ilerlemeye devam etmekte. Bu kaçınılmaz bir durum, doğanın bir gerçeği. Vücudumuza biraz kulak verdiğimizde, birkaç sene öncesine göre bazı farklılıklar olduğunu kolayca gözlemleyebiliriz. Bunlar tabii ki olumlu yönde de olabilir ancak bu yazıda daha çok bahsedeceğim yaşla birlikte azaldığına inanılan beceriler üzerine olacak. Bu yazı, yaşla ilgili toplumsal inanç ve önyargıların bazılarının çok da gerçekçi olmadığını görmenizi sağlayabilir. Bunu gösterebilmek için, sizlerle birkaç güncel bilimsel araştırma paylaşacağım.
Yaşımızın küçük olduğu zamanlarda "Büyünce anlarsın.", "Bunları anlamaya henüz yaşın yetmez." gibi cümleler duymuş olabiliriz. Yaşımız ilerleyince ise "Ne zaman emekli olmayı düşünüyorsun?", "Gençlere de artık yer açmalıyız" gibi kibar söylemlerle yaşımızın işlevselliğimizi azalttığına yönelik bir takım imalara maruz kalabiliriz. Yaşın ilerlemesiyle ortaya çıkan önyargılar, kişide olumsuz duygular yaratmakla birlikte farkında olunmadan kişinin kapasitesini, performansını ve gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir.
Kişinin kendisine yönelik olumsuz beklentilerinden yola çıkarak, Becca Levy ve ekibi yetişkinlerin öğrenme becerileriyle ilgili bir araştırma yapmıştır. Bu çalışma için yaşça büyük kişilerden oluşan bir gruba olumlu sıfatların olduğu, diğer bir gruba ise olumsuz sıfatların bulunduğu tablolar göstermiştir. Sonrasında ise her iki gruba da üç aşamalı bir hafıza testi uygulamıştır. Araştırmanın sonucunda, olumlu sıfatlar gösterilen kişilerin hafıza testi sonuçlarının daha iyi olduğu gözlenmiştir.
Başka bir bilimsel çalışma ise, kişinin hafızasını geliştirmeye yönelik çabalarının, kendisiyle ilgili olumlu inançlara sahip olmasına ve hafızasının daha etkili çalışmasına yol açtığını göstermiştir. Bu çalışma için, 50 yaş üstü 84 kişiye 6 haftalık, haftada 3 saat olmak üzere hafıza becerileri eğitimi verilmiştir. Bu eğitimde sözel cesaretlendirme, kaygıyı ortadan kaldırma ve akılda kalıcı olması için modelleme teknikleri öğretilmiştir. Çalışma sonunda katılımcıların kendilerine daha çok güvendikleri ve hafızalarına yönelik daha olumlu inançlara sahip oldukları gözlenmiştir. Bu güven ve inancın ise daha etkili çalışan bir hafıza ile ilişkili olduğu bildirilmiştir.
Yaş ile hafıza arasındaki ilişki üzerine çalışma yapan bazı uzmanlarsa, isim hatırlama gibi bir hafıza becerisi söz konusu olduğunda, yaşla birlikte daha fazla insanla tanışılmasının ve hafızada daha fazla bilgi depolanmasının üzerinde durmaktadır. Yani yaşla birlikte hafıza becerilerinin azalmasından ziyade, depolanan bilginin artmasının var olan bilgileri geri çağırmayı zorlaştıracağı üzerine vurgu yapılmaktadır.
Sonuç olarak, yetişkin zihni ve gelişimini konu alan birçok araştırmanın ortak olarak üzerinde durduğu nokta, toplumda bilinenin aksine, yaşın ilerlemesiyle birlikte zihinsel becerilerin etkin bir şekilde devam ediyor olduğu üzerinedir. Hangi yaş döneminde olunursa olunsun, kişinin kendisiyle ilgili olumlu inançları, öğrenme ve hafıza gibi zihinsel becerilerini olumlu yönde etkilemektedir. Aynı zamanda, zihinsel egzersizler yoluyla bu becerilerin geliştirilmesi mümkün olabilmektedir.
